Omgaan met spreekangst

Spreekangst is meer dan trillende handen, een droge mond en groeiende okselvijvers. De term omhelst een breed spectrum aan emoties. Afhankelijk van de persoon of situatie variëren die emoties: van licht ongemak tot het soort blinde paniek dat je overvalt als je crush je aanspreekt. Die angstgevoelens lijken ons in de weg te staan, zeker als je voor een groep moet spreken, maar zijn eigenlijk bijzonder nuttig. Sterker nog: door er bewust mee om te gaan kan jij die spreekwoordelijke leeuwen in het publiek temmen.

Aangeboren of aangeleerd?

First things first: je kan emoties niet zomaar uitschakelen, en dat is maar beter ook. Zonder emoties zou je geen relaties kunnen opbouwen. Je zou onder de eerste beste vrachtwagen lopen, of - erger nog - je schoonvader zonder omwegen vertellen wat je écht van zijn barbecueskills vindt.

Hoe bang je bent en waarvoor is deels aangeboren. Maar angsten kunnen ook geactiveerd worden door wat je meemaakt. Als je ooit bent aangevallen door een bloeddorstige chihuahua, word je wellicht ook nerveus van een knuffelgrage Rottweiler. Die angstrespons is handig als je jezelf wilt beschermen tegen roofdieren (of chihuahua’s), maar niet als je voor een publiek moet praten. 

Eenzaam op de savanne

Spreekangst valt dus terug op een overlevingsinstinct. We zijn namelijk bang dat ‘de groep’ (het publiek) ons uitsluit als we falen. Toen we nog op de savanne rondtrokken met vuurstenen werktuigen was uitsluiting namelijk een doodvonnis: zonder familiestam waren we een makkelijke hap voor die troep jagende leeuwinnen.

Angst is dus een (levens)belangrijke emotie. Maar een te scherp afgestelde angstdetector doet je verbeelding ook op volle toeren draaien. Zo komt het dat je je makkelijk kan inbeelden hoe het voelt om de mist in te gaan voor een volle zaal, ook al sprak je nog nooit voor een groep.

Van elk konijn een leeuw maken

Onze verbeelding zorgt ervoor dat we angsten groter maken dan ze in werkelijkheid zijn. Ook dat is een reflex. Onze rondzwervende voorouders scanden hun omgeving voortdurend. Wanneer ze een potentieel gevaar signaleerden (ritselend gras!) overdreven ze het vaak (een naderende leeuw!). Natuurlijk was het meestal een onschuldig konijntje, maar het gevaar overdrijven vergrootte de kans op overleven. Onze voorouders probeerden het onbekende gevaar vervolgens te controleren door te vluchten (flight), te vechten (fight) of te bevriezen (freeze).

Ook als we spreken voor een publiek hebben we de neiging om van een konijn een leeuw te maken. We signaleren de kans op kritiek of moeilijke vragen, en overdrijven vervolgens het risico op publieke afwijzing. Daarna proberen we de situatie te controleren, door een collega de presentatie te laten geven (vluchten), ons maniakaal voor te bereiden (vechten) of een black-out te krijgen (bevriezen). 

Dat laatste komt in de praktijk trouwens heel, heel weinig voor. Ga zelf maar eens na: hoeveel presentaties heb jij in je leven al gehoord? En heb je al ooit iemand een black-out zien krijgen?

Ook als we spreken voor een publiek hebben we de neiging om van een konijn een leeuw te maken. We signaleren de kans op kritiek of moeilijke vragen, en overdrijven vervolgens het risico op publieke afwijzing.

Vermijden is vergroten

Dat brengt ons bij het volgende probleem: we houden onze angsten onbewust in stand. Denk maar aan dat eindeloze gepieker over wat er allemaal zou kunnen misgaan. Door toe te geven aan een angst en vermijdend gedrag te stellen, onderhoud én vergroot je de angst.

Je hele presentatie aflezen neemt de angst voor een black-out weg dan wel weg, het maakt je ook tot een oersaaie spreker. En je kan de angst dan wel onderdrukken door jouw werk door een collega te laten presenteren, op lange termijn kan het je carrière schaden.

De speren slijpen

Genoeg over het probleem. Het goede nieuws is dat er ook een oplossing bestaat. Nu moeten we dat wel meteen relativeren: het is vooral een kwestie van leren omgaan met je sociale angsten. Als spreekangst diep geworteld zit in je persoonlijkheid, zal je er wellicht nooit helemaal vanaf komen. Maar met een goed geslepen speer in de hand kan je die leeuw wel aan – of toch op z’n minst dat konijntje.

1. Niet bang zijn voor angst

(Spreek)angst is evolutionair gegroeid en volstrekt normaal. De angst normaliseren en dedramatiseren is een eerste, belangrijke stap.

2. Klopt dit wel?

Daag je gedachten uit. In welke mate stroken ze met de werkelijkheid? Zowel voor, tijdens als na de angstaanjagende situatie, maken we heel wat denkfouten. We denken de gedachten van ons publiek te kunnen lezen (‘ze vinden me onprofessioneel’). We denken de toekomst te kunnen voorspellen (‘Freddy van HR gaat weer moeilijke vragen stellen’). We denken dat het alles of niets is (‘ofwel wordt dit een geniale keynote en staat niets mijn benoeming tot CEO nog in de weg, ofwel wordt dit het einde van mijn carrière’). Maar stel jezelf de vraag: klopt dit wel? Of slaat mijn verbeelding gewoon op hol?

3. Wennen komt voor zwemmen

Enkel uitdagen volstaat niet. De volgende stap is geleidelijke blootstelling (exposure). Dat betekent dat je met kleine stapjes buiten je comfortzone treedt. Zwemlessen zijn een goed voorbeeld hiervan. Een kind overwint natuurlijke verdrinkingsangst niet door meteen in het diepe te springen, maar door geleidelijk aan het water te wennen.

Ook jij hoeft niet meteen een keynote te geven voor een volle Ahoy. Maar je kan wel eens voorstellen om een teammeeting te leiden of een idee te presenteren aan je collega’s. Door de spreekangst te voelen en geleidelijk aan te pakken, kan je ze overwinnen. Daarbij is frequentie belangrijk: hoe vaker je spreekt, hoe meer gewenning je opbouwt en hoe minder intens je angsten.

4. Opwarmen om het niet benauwd te krijgen

Een goede opwarming is niet enkel zinvol voor atleten. Ook doorwinterde topmuzikanten warmen zich vaak nog op. Door stemoefeningen, maar ook door wat vroeger te komen en al even in te spelen. Net als een muzikant kan jij vlak voor een presentatie ademhalingsoefeningen doen om tot rust te komen en een vast ritueel volgen, waarbij je bijvoorbeeld de zaal al even bekijkt en alles rustig klaarzet. 

Pick your battles

Ben je overweldigd door deze tips? Laat deze gedachte je dan geruststellen: angsten zijn heel normaal, en je hoeft ze zeker niet allemaal te overwinnen. Als je bang bent voor slangen, hoef je die angst heus niet te overwinnen – tenzij je naar Mexico of Brazilië verhuist.

Dus als jij op de werkvloer nooit voor een groot publiek moet spreken, hoef je ook niet de nieuwe Obama te worden. Toch is het zinvol om te oefenen op spreken voor een publiek. Want hoe beter jij je ideeën kan uiten tegenover je collega’s, klanten of teamleden, hoe meer je er de vruchten van plukt.

Wil je de kneepjes van het vak leren? Schrijf je dan in voor onze Masterclass Public Speaking!