Een model voor leiderschap
Rechtvaardig, standvastig, betrouwbaar... Vaak omschrijven we een leider aan de hand van individuele kenmerken. Toch is leiderschap geen solo-activiteit, want als mensen je niet volgen kan je ook niet leiden. Daarom is interpersoonlijk gedrag (en de reactie hierop van anderen) een goede weerspiegeling van leiderschapsstijl. Om die reden gebruiken we bij Perco het leiderschapscircumplex: een wetenschappelijk model dat gebaseerd is op het interpersoonlijk circumplex.
Charismatisch
Charismatisch gedrag scoort hoog op resultaatgerichtheid (inspirerend) én mensgerichtheid (coachend).Hieronder vallen twee stijlen: inspirerend en coachend. Leidinggevenden die deze stijlen hanteren worden vaak als assertief omschreven. Typerend voor hen is een hoger doel nastreven, een warme uitstraling hebben, motiveren, intellectueel stimuleren en medeleven tonen. Bovendien zijn deze stijlen sterk verbonden met medewerkerstevredenheid, motivatie en doeltreffend leiderschap.
1. De inspirerende stijl
Dit is de meest dominante van de charismatische stijlen. De leider met deze stijl inspireert en stimuleert anderen via een zelfverzekerde interactiestijl, moed en duidelijke boodschappen.
Inspirerend gedrag houdt in:
duidelijk communiceren over de visie
duidelijke instructies geven als de situatie het vereist
zelfverzekerd optreden, en waar nodig tegen de stroom ingaan
beslist optreden wanneer prestaties of organisatieproblemen opduiken
duidelijk mensen en gesprekken leiden
intellectueel stimuleren
2. De coachende stijl
Deze charismatische stijl is meer mensgericht. Typisch voor deze stijl is aandacht voor de medewerkers, appreciatie tonen en tijd en energie investeren in medewerkers. Om die reden is de coachende stijl de meest geprefereerde stijl.
Coachend gedrag houdt in:
medewerkers ondersteunen en ontwikkelingskansen bieden
medewerkers betrekken en de kans geven om initiatief te nemen
tijd maken voor medewerkers (praten over het werk en hun ontwikkeling)
begripvol en bemiddelend in conflicten
open voor ideeën en feedback van anderen
Democratisch
Leidinggevenden die democratisch gedrag vertonen, worden vaak beschreven als flexibel of adaptief. Onder dit gedrag vallen twee stijlen: participatief en toegeeflijk. Typerend voor hen is medewerkers betrekken in discussies en beslissingen, op prestaties toekijken vanop afstand en pas corrigeren indien nodig. De participatieve stijl scoort goed op het vlak van medewerkerstevredenheid en leidt tot betere groepsbesluitvorming en minder stress.
3. De participatieve stijl
Deze stijl laat inspraak en suggesties toe bij het nemen van beslissingen en leidt tot empowerment. De leider die deze stijl hanteert, toont begrip voor de gevoelens en emoties van medewerkers.
Participatief gedrag houdt in:
Bescheidenheid, kalmte en geduld tonen
Vragen en luisteren naar opinies van medewerkers
Bepaalde beslissingen toevertrouwen aan anderen (delegeren)
Medewerkers ruimte geven in de uitvoering van hun taken
Groepsdiscussies faciliteren
4. De toegeeflijke stijl
Leidinggevenden met de toegeeflijke stijl gaan soepel om met hun medewerkers en aarzelen om richting te geven. Deze stijl kan passend zijn bij ervaren, zelfsturende werknemers of bij situaties die flexibiliteit vereisen. Maar de overdreven toepassing ervan kan tot negatieve gevolgen leiden.
Toegeeflijk gedrag houdt in:
Proberen om alle medewerkers tevreden te houden (soms te veel)
Occasioneel toelaten dat werknemers het voortouw nemen
Vermijden om zelf in de belangstelling te staan
Te flexibel zijn met regels en normen
Zware fouten niet bespreken
Vermijdend
De vermijdende leiderschapsstijlen (teruggetrokken en wantrouwend) scoren laag op zowel resultaat- als mensgerichtheid. Een leidinggevende met deze stijl wordt vaak beschreven als passief. Globaal kan je stellen dat het hier gaat om 'non-leadership'. Typerend is verantwoordelijkheden vermijden en te laat ingrijpen.
5. De teruggetrokken stijl
Leidinggevenden met deze stijl tonen zich op persoonlijk en professioneel gebied afwezig en besluiteloos. Deze stijl leidt tot gedemotiveerde medewerkers die zich al snel verloren voelen.
Teruggetrokken gedrag houdt in:
Geen duidelijkheid, transparantie of richting bieden
Te weinig tijd en te weinig leiding geven aan medewerkers
Aarzelen om eigen voorkeuren te uiten
Beslissingen uitstellen
Spanningen en problemen te lang laten aanslepen
6. De wantrouwende stijl
Leidinggevenden die de wantrouwende stijl toepassen, grijpen te laat in bij conflicten in de groep of bij operationele problemen. Ze zijn vaak wantrouwig ten aanzien van de motieven van hun medewerkers en zijn ook negatief, twijfelend en onduidelijk over wat ze zelf willen en welke richting ze willen volgen.
Wantrouwend gedrag houdt in:
Bewust onduidelijk zijn: (belangrijke) informatie achterhouden en intenties verbergen
Anderen snel en negatief beoordelen
Besluiteloos en angstig zijn
Een algemeen vijandige houding aannemen
Wantrouwig zijn ten aanzien van initiatieven en voorstellen van medewerkers
Autocratisch
Het kwadrant autocratisch bevat de autoritaire en de directieve leiderschapsstijlen en staat voor gedrag dat laag scoort op mensgerichtheid en hoog op resultaatgerichtheid. Leidinggevenden die deze stijlen hanteren worden vaak beschreven als agressief. Leidinggevenden proberen voornamelijk gehoorzaamheid af te dwingen van hun medewerkers. Ze communiceren op een koude, afstandelijke, harde en eenzijdige manier, zonder veel begrip te tonen voor anderen.
7. De autoritaire stijl
Leidinggevenden die de autoritaire stijl toepassen, gebruiken macht, zijn vijandig en handelen tegen anderen. Ze leggen beslissingen op een eenzijdige en onplezierige manier op. Deze stijl wordt geassocieerd met boosheid in allerlei gradaties - irritatie, ergernis, ongeduld, woede.
Autoritair gedrag houdt in:
Dwingen, domineren en dicteren, geen inspraak dulden
Dreigen met sancties
Koel en hard uit de hoek komen
Vaak ergernis en boosheid uiten
Eenzijdig het prestatieniveau vastleggen, bv. objectieven en doelstellingen
8. De directieve stijl
Leidinggevenden met een directieve stijl zijn heel dominant en duidelijk over wat er moet gebeuren. Ze controleren en corrigeren medewerkers en refereren daarbij vaak naar normen en regels. Daarnaast streven ze op een competitieve manier persoonlijk succes na - voornamelijk in de ogen van de anderen.
Directief gedrag houdt in:
Controleren, gehoorzaamheid willen en eisen
Alleen communiceren ‘wat’ er moet gebeuren zonder toelichting ‘waarom’
Streven naar status, macht en persoonlijk gewin
Heel competitief en resultaatgericht zijn
Sterke focus op de eigen carrière en gericht op persoonlijk succes
Leiderschaps-
circumplex
De verticale y-as staat voor de resultaatgeoriënteerde dimensie (agency), de horizontale x-as staat voor de mensgeoriënteerde dimensie (communion). Die assen verdelen het circumplex in 4 kwadranten, die we opsplitsen in de 8 leiderschapsstijlen. Elke stijl is dus een unieke combinatie van agency en communion.
Directief
Autoritair
Wantrouwend
Teruggetrokken
Inspirerend
Coachend
Participatief
Toegeeflijk
Meet je leiderschapsstijl
Wil je weten wat jouw sterktes en ontwikkelingspunten zijn op vlak van leiderschap? Aan de hand van de Circumplex Leadership Scan 360® krijg je inzicht in je huidige leiderschapsrepertoire, hoe je idealiter zou willen leiden en hoe anderen jouw leiderschapsstijl ervaren.
Lees meer over het
leiderschapscircumplex
De nonkel met de kettingzaag: hoe komt het dat mensen onveilig werken?
Influencers op de werkvloer: het is niet altijd de leidinggevende die leidt
What’s in a name: een Shakespeariaanse benadering van charismatisch leiderschap
